Πως ψηφίζουν οι πολίτες;

 

Γράφει ο Βαγγέλης Γιαννακός, Νομικός

Η φετινή χρονιά, ως εκλογική χρονιά, αναμένεται να χαρακτηρισθεί από εντάσεις και σφοδρές διαμάχες. Δυστυχώς, ωστόσο, οι συγκεκριμένες εντάσεις και οι σφοδρές αυτές διαμάχες δεν αναμένονται να κινηθούν στο επίπεδο των θέσεων, των ιδεών και των ουσιαστικών προτάσεων, αλλά πρόκειται να αποτελέσουν μια απλή σύγκρουση διαφορετικών τύπων λαϊκιστικών εκφάνσεων. Ο λόγος; Υπερβολικά απλός και κάποιες φορές επικίνδυνος: η ψυχολογία του εκλογικού σώματος.

Το εκλογικό σώμα, δηλαδή οι πολίτες, επιλέγουν κόμματα ή ηγέτες για διαφορετικούς λόγους. Από τη μια πλευρά ενδέχεται ένας εκλογέας να αποτελεί «στρατιώτη» κάποιου κόμματος, είτε από συνήθεια είτε από οικογενειακή παράδοση είτε για λόγους που μόνο ο ίδιος ο εκλογέας δύναται να μας απαντήσει και ως εκ τούτου αποδέχεται άκριτα τις θέσεις και τις προτάσεις ενός κόμματος εντασσόμενος στον σκληρό πυρήνα αυτού. Ταυτόχρονα με την ξεκούραστη κομματική και πολιτική επιλογή του, ικανοποιεί και το αίσθημα του ανήκειν καθότι συχνά επιλέγει κομματικό φορέα στους κόλπους του οποίου εντάσσονται κοινωνικές ομάδες στις οποίες μετέχει. Η εν λόγω οπαδικότητα αντικατοπτρίζεται στη φράση «παραδοσιακή ψήφος» και δίνει ουσιαστικά ισχύ στα σύμβολα, τα συνθήματα και τα χρώματα του κάθε κομματικού φορέα.

Από την άλλη πλευρά, ακόμη και όταν ένας εκλογέας δεν εγκλωβίζει τον εαυτό του σε παραδοσιακές κομματικές και πολιτικές επιλογές, είναι δύσκολο να μην υποπέσει στην αδυναμία της διαχείρισης των συναισθημάτων του. Τα συναισθήματα του άγχους, του φόβου και του θυμού είναι συναισθήματα που συχνά καθοδηγούν την ψήφο του εκλογικού σώματος. Η κυριαρχία των συγκεκριμένων συναισθημάτων δεν επιτρέπει στο μέσο πολίτη να κρίνει, να συγκρίνει, να σκεφθεί και να αποφασίσει με ψυχραιμία την επιλογή του στην κάλπη, με αποτέλεσμα να είμαστε σε θέση να κάνουμε συχνά λόγο για «ψήφο αποδοκιμασίας» ή «τιμωρητική ψήφο» με τους πολίτες συχνά να επιλέγουν αντισυστημικά κόμματα που εγκολπώνουν την έκφραση αυτών των συναισθημάτων στον πολιτικό λόγο τους προσελκύοντας πολίτες όλων των ιδεολογικών αποχρώσεων. Ωστόσο, όταν τα συναισθήματα αυτά έχουν δημιουργηθεί από πολιτικές επιλογές κομματικών φορέων που με αντικειμενικά κριτήρια τα εν λόγω συναισθήματα κρίνονται ως άμεσο απότοκο αυτών, τα εν λόγω συναισθήματα καμιά φορά λειτουργούν και προστατευτικά.

Από τα ανωτέρω συναισθήματα, ειδική μνεία πρέπει να γίνει στην απογοήτευση, η οποία δεν οδηγεί σε κομματική επιλογή, αλλά σε μια επικίνδυνη πολιτική στάση, αυτή της αποχής. Οι απέχοντες του εκλογικού σώματος, που στην πραγματικότητα με την επιλογή αυτή θέτουν οι ίδιοι τον εαυτό τους έξω από αυτό, δεν εκπέμπουν το μήνυμα που θεωρούν εσφαλμένα πως τάχα διατρανώνουν, αλλά αντίθετα ανοίγουν το δρόμο προς την κατεύθυνση αυτή με την οποία στην πραγματικότητα οι ίδιοι διαφωνούν. Η απογοήτευση οφείλει να μετουσιώνεται σε αλλαγή ψήφου μέσα από διερεύνηση των κομματικών προεκλογικών δεσμεύσεων και όχι σε παθητική αποδοχή της πολιτικής μοίρας μας.

Λίγοι είναι οι πολίτες που επιλέγουν συνειδητά και μετά από έρευνα, σύγκριση και σκέψη την ψήφο τους. Και είναι λίγοι γιατί αυτή η πολιτική στάση απαιτεί προσωπικό κάματο: διαρκή ενημέρωση, φιλτράρισμα ιδεών και προτάσεων μέσα από τους κάλυκες της προσωπικής πολιτικής ιδεολογίας τους και το βασικότερο όλων … ευθύνη. Η ευθύνη της επιλογής μας κάμπτεται έναντι της δικαιολογίας των οικογενειακών παραδόσεων, του θυμού ή της απογοήτευσης. Στην πραγματικότητα, βέβαια, δεν είναι δικαιολογία, αλλά απλή αιτιολογία, καθώς δεν υπάρχει σημαντικότερη στιγμή στο πλαίσιο του πολιτεύματος μας, από τη στιγμή που ο κυρίαρχος λαός προσέρχεται στην κάλπη για να ψηφίσει.

Μέσα στο ανωτέρω πλαίσιο, γίνονται αντιληπτά δύο πράγματα: αφενός τα κόμματα δομούν τις προεκλογικές τους εκστρατείες πάνω στον τρόπο με τον οποίο συμπεριφέρεται το εκλογικό σώμα, τα ώτα του οποίου αρέσκονται στον λαϊκισμό και αφετέρου ότι το εκπαιδευτικό σύστημα της χώρας μας αποτυγχάνει συστηματικά από ιδρύσεως του ελληνικού κράτους στη συγκρότηση ενεργών πολιτών με πολιτική συνείδηση. Ένας πιο πονηρά σκεπτόμενος, βέβαια, ενδέχεται να αναρωτηθεί αν το ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα, υπηρετώντας το πολιτικό σύστημα, αποφεύγει συστηματικά να εκπαιδεύει τους πολίτες του αύριο εξασφαλίζοντας του ποδηγετήσιμα πολιτικά ακροατήρια.

Σε κάθε περίπτωση, κάποια στιγμή στη ζωή μας ξεκινά και η προσωπική ευθύνη μας. Αυτά τα λίγα λεπτά που μένουμε μέσα σε αυτό το παραβάν όταν προσερχόμαστε για να ασκήσουμε το εκλογικό μας δικαίωμα, είμαστε μόνοι μας. Εμείς και η συνείδησή μας. Και αυτά τα λεπτά αναμετριόμαστε με τον εαυτό μας και εκείνος μετρά το μπόι μας. Είναι κρίμα εκείνα τα δευτερόλεπτα να μην επιλέγουμε συνειδητά εκείνον ή εκείνη που θα αναλάβει τα ηνία της χώρας μας.