Γιατί το μάθημα της ΚΠΑ δεν μας μαθαίνει την πολιτική που συναντάμε στην πραγματική ζωή

Γράφει ο Δημήτρης Καμπανης, δημιουργός του podcast ''Κάπου στο background''

Είμαι μαθητής 15 ετών στο Λύκειο και τελευταία έχω αρχίσει να παρατηρώ κάτι που μου φαίνεται λίγο περίεργο. Χρησιμοποιούμε πολλές πολιτικές λέξεις στην καθημερινότητά μας, αλλά αρκετές φορές δεν είμαι σίγουρος ότι ξέρουμε πραγματικά τι σημαίνουν.

Μία από αυτές είναι η λέξη φασίστας. Μπορεί κάποιος να πει κάτι για τη μετανάστευση, την αστυνομία, την πατρίδα, την οικονομία ή γενικά κάτι που δεν αρέσει στους άλλους και πολύ εύκολα μπορεί να ακούσει φασίστας ή ακροδεξιός. Και κάπου εκεί αναρωτιέμαι αν τελικά το πρόβλημα είναι μόνο τα social media. Μήπως υπάρχει και ένα μεγαλύτερο πρόβλημα με το πώς μαθαίνουμε πολιτική στο σχολείο; Τι μας μαθαίνει τελικά η ΚΠΑ; 

Στο σχολείο έχουμε το μάθημα της Κοινωνικής και Πολιτικής Αγωγής. Θεωρητικά, θα έπρεπε να είναι ένα από τα μαθήματα που μας βοηθούν να καταλάβουμε καλύτερα την κοινωνία και τον κόσμο γύρω μας. Όμως, τουλάχιστον όπως το ζούμε εμείς οι μαθητές, πολλές φορές μοιάζει περισσότερο με ένα μάθημα στο οποίο πρέπει να μάθουμε έννοιες, ορισμούς και πληροφορίες, παρά με ένα μάθημα στο οποίο μαθαίνουμε να σκεφτόμαστε πολιτικά. Δεν λέω ότι οι ορισμοί και οι θεσμοί δεν είναι χρήσιμοι. Φυσικά και είναι. Απλώς θα ήθελα να συζητάμε περισσότερο πράγματα που βλέπουμε πραγματικά γύρω μας. Για παράδειγμα, πώς μπορούμε να καταλάβουμε αν μια πολιτική είδηση είναι αληθινή, πώς ξεχωρίζουμε μια άποψη από ένα γεγονός και τι ακριβώς είναι η προπαγάνδα. 

Θα ήθελα επίσης να καταλαβαίνουμε γιατί κάποιος μπορεί να είναι αριστερός ή δεξιός και να μπορούμε να συζητάμε γι' αυτά χωρίς να θεωρούμε κατευθείαν τον άλλον εχθρό μας. Γιατί αυτά είναι πράγματα που θα χρειαστούμε και μετά το σχολείο. Η πολιτική δεν είναι ένα διαγώνισμα Η πραγματική πολιτική δεν έχει πάντα μία σωστή απάντηση. Υπάρχουν διαφορετικές απόψεις, διαφορετικές αξίες και πολλές φορές δύσκολες αποφάσεις. 

Αν ένας μαθητής ξέρει απ' έξω τι σημαίνει δημοκρατία, αλλά μόλις κάποιος διαφωνήσει μαζί του δεν θέλει καν να τον ακούσει, τότε πόσο πραγματικά έχει καταλάβει τη δημοκρατία; Το ίδιο ισχύει και για την ελευθερία του λόγου. Μπορεί να ξέρουμε τον ορισμό της, αλλά το πραγματικό τεστ είναι όταν ακούμε μια άποψη που μας ενοχλεί ή με την οποία διαφωνούμε πολύ. Εκεί φαίνεται αν μπορούμε πραγματικά να σεβαστούμε το δικαίωμα κάποιου άλλου να έχει διαφορετική γνώμη. 

Γιατί το φασίστας έγινε τόσο εύκολη λέξη; Δεν πιστεύω ότι η λέξη φασίστας δεν πρέπει να χρησιμοποιείται ποτέ. Αν κάποιος πραγματικά υποστηρίζει τον φασισμό, τότε φυσικά και έχει νόημα να το πούμε. Το πρόβλημα αρχίζει όταν χρησιμοποιούμε τη λέξη απλώς και μόνο επειδή κάποιος έχει διαφορετική άποψη από εμάς. Αντί να πούμε δεν συμφωνώ μαζί σου γιατί, πολλές φορές λέμε απλά είσαι φασίστας. Και κάπως έτσι η συζήτηση τελειώνει πριν καν αρχίσει. Αυτό μου φαίνεται ιδιαίτερα προβληματικό στην ηλικία μας, γιατί τώρα ουσιαστικά αρχίζουμε να σχηματίζουμε τις πολιτικές μας απόψεις. Αν από μικροί μάθουμε ότι όταν κάποιος διαφωνεί μαζί μας πρέπει να του κολλάμε μια ταμπέλα, τότε πώς θα μάθουμε να συζητάμε όταν μεγαλώσουμε; 

Δεν είναι μόνο θέμα Αριστεράς ή Δεξιάς. Νομίζω ότι και οι δύο πλευρές έχουν τα δικά τους προβλήματα στους νέους, απλώς αυτά τα προβλήματα δεν είναι πάντα τα ίδια. Σε ορισμένα πιο ριζοσπαστικά αριστερά μαθητικά περιβάλλοντα έχω παρατηρήσει ότι μια πολιτική διαφωνία μπορεί κάποιες φορές να οδηγήσει σε πολύ έντονες αντιδράσεις, διαμαρτυρίες ή ακόμα και συγκρούσεις. Αυτό μπορεί να συμβεί ειδικά όταν κάποιος εκφράζει πιο συντηρητικές ή δεξιές απόψεις. Φυσικά, αυτό δεν σημαίνει ότι οι αριστεροί μαθητές είναι βίαιοι ή φανατικοί. Απλώς δείχνει ότι ακόμα και ένας χώρος που μιλά πολύ για δικαιώματα και ελευθερίες μπορεί μερικές φορές να γίνει αρκετά απόλυτος στις απόψεις του.

Από την άλλη, στη Δεξιά βλέπω ένα διαφορετικό πρόβλημα. Υπάρχουν παιδιά που δηλώνουν δεξιοί χωρίς να έχουν ασχοληθεί ιδιαίτερα με την πολιτική και απλώς ταυτίζονται με πρόσωπα ή συνθήματα που βλέπουν στο διαδίκτυο. Για παράδειγμα, υπάρχουν παιδιά που λένε ότι υποστηρίζουν τον Κασιδιάρη, χωρίς απαραίτητα να μπορούν να εξηγήσουν τι ακριβώς υποστηρίζουν ή γιατί. Οπότε από τη μία μπορεί να υπάρχει φανατισμός και από την άλλη πολιτική άγνοια. Και τελικά και τα δύο μπορούν να οδηγήσουν στο ίδιο αποτέλεσμα. Έχουμε έντονες πολιτικές ταυτότητες, αλλά όχι πάντα την αντίστοιχη γνώση για να τις υποστηρίξουμε. Και μετά απορούμε για τις συγκρούσεις Όταν βλέπουμε μαθητές να συγκρούονται για πολιτικά θέματα, είναι εύκολο να πούμε ότι τα παιδιά δεν έχουν πολιτική παιδεία.

Εγώ όμως αναρωτιέμαι πού ακριβώς περιμένουμε να την αποκτήσουν. Αν στο σχολείο δεν μάθουμε να συζητάμε πολιτικά θέματα, τότε είναι λογικό να ψάξουμε αλλού. Και σήμερα αυτό το αλλού είναι κυρίως το TikTok, το Instagram, το YouTube και γενικά το διαδίκτυο. Εκεί όμως μια ακραία ή επιθετική άποψη πολλές φορές τραβάει περισσότερη προσοχή από μια πιο ήρεμη και σωστά εξηγημένη άποψη. Έτσι μπορεί εύκολα να δημιουργηθεί ένας κύκλος. Κάποιος δεν ξέρει αρκετά για ένα θέμα, βλέπει μια πολύ απόλυτη άποψη στο διαδίκτυο και την πιστεύει. Μετά θεωρεί ότι όποιος διαφωνεί μαζί του κάνει λάθος και αντί να προσπαθήσει να καταλάβει τι λέει ο άλλος, του βάζει μια ταμπέλα. Από εκεί και μετά η συζήτηση σταματάει. 

Και μετά αναρωτιόμαστε γιατί υπάρχουν τόσες πολιτικές συγκρούσεις. Τι θα ήθελα να μαθαίνουμε; Δεν πιστεύω ότι η ΚΠΑ πρέπει να καταργηθεί. Νομίζω μάλλον το αντίθετο. Χρειαζόμαστε ένα τέτοιο μάθημα περισσότερο από ποτέ. Απλώς θα ήθελα να είναι λίγο πιο κοντά στην πραγματική πολιτική ζωή και σε αυτά που αντιμετωπίζουμε καθημερινά. Να συζητάμε πραγματικά πολιτικά θέματα και όχι μόνο να μαθαίνουμε τη θεωρία. Να μαθαίνουμε πώς να ελέγχουμε μια πληροφορία πριν την πιστέψουμε ή τη μοιραστούμε. Να μπορούμε να ξεχωρίζουμε ένα γεγονός από μια άποψη και να βλέπουμε ένα θέμα από περισσότερες από μία πλευρές. Να καταλαβαίνουμε τι σημαίνουν πραγματικά οι πολιτικοί όροι που χρησιμοποιούμε τόσο εύκολα. 

Και ίσως το σημαντικότερο, να μάθουμε ότι το να διαφωνεί κάποιος μαζί μας δεν σημαίνει ότι είναι εχθρός μας. Ίσως αυτό είναι τελικά το πραγματικό μάθημα Σε λίγα χρόνια εμείς οι σημερινοί μαθητές θα ψηφίζουμε και θα συμμετέχουμε στην κοινωνία. Τότε κανείς δεν θα μας ζητήσει να γράψουμε έναν ορισμό σε ένα διαγώνισμα. Θα πρέπει να μπορούμε να ακούμε κάτι που δεν μας αρέσει και να απαντάμε με επιχειρήματα. Θα πρέπει να μπορούμε να αλλάζουμε γνώμη όταν καταλαβαίνουμε ότι κάναμε λάθος και να δεχόμαστε ότι κάποιος άλλος μπορεί να έχει διαφορετική άποψη από τη δική μας.

Γι' αυτό πιστεύω ότι το γεγονός πως η λέξη φασίστας έχει γίνει τόσο εύκολη στην ηλικία μας δεν είναι απλώς ένα θέμα λεξιλογίου. Ίσως είναι ένα σημάδι ότι μας λείπει κάτι πιο σημαντικό. Δεν χρειαζόμαστε μόνο περισσότερη πολιτική γνώση. Χρειαζόμαστε να μάθουμε πώς να σκεφτόμαστε πολιτικά και κυρίως πώς να συζητάμε μεταξύ μας.